- ↑ II.1. W: Zbigniew Smutek, Janusz Maleska, Beata Surmacz: Wiedza o społeczeństwie (zakres podstawowy). Gdynia: Operon, 2008, s. 99. ISBN 978-83-7461.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 John Dunn, Democracy: the unfinished journey 508 BC - 1993 AD, Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-827934-5
- ↑ Kurt A. Raaflaub, Josiah Ober, Robert W. Wallace, Origin of Democracy in Ancient Greece, University of California Press, 2007, ISBN 0-520-24562-8, Google Books link
- ↑ Weatherford, J. McIver, "Indian givers: how the Indians of the America transformed the world", Fawcett Columbine, Nowy Jork, 1988, s. 117-150, ISBN:0-449-90496-2
- ↑ "The Global Trend" chart on Freedom in the World 2007: Freedom Stagnation Amid Pushback Against Democracy
- ↑ vide Mariusz Gulczyński: Nauka o polityce, Wyd Druktur, Warszawa 2007
- ↑ The Economist Intelligence Unit's index of democracy
- ↑ Hans-Hermann Hoppe "Demokracja - bóg, który zawiódł"
- ↑ ibidem
- ↑ http://pl.wikiquote.org/wiki/Karol_Marks
Klasyczne
W teorii demokracji liberalnej, wywodzącej się z prac Johna Locke'a i Johna Stuarta Milla zakłada się, że faktyczny ustrój demokratyczny powinien charakteryzować się:
- możliwością wyboru władzy przez wolne i uczciwe wybory
- możliwością kandydowania do ciał tworzących władzę przez wszystkich obywateli
- rządami prawa i jawnością stanowienia prawa
- przestrzeganiem humanistycznej idei praw człowieka takich jak:
- wolność głoszenia swoich poglądów - nawet jeśli nie są one w danym momencie popularne
- wolność zrzeszania się i tworzenia politycznych grup nacisku
- wolność od dyskryminacji (rasowej, religijnej, seksualnej itp.)
Współczesne
Wedle współczesnych kryteriów[6], za państwa stricte demokratyczne uznawane być mogą
tylko te, których ustrój opiera się formalnie i realnie na:
- dostępności sfery polityki dla wszystkich bez ograniczeń ze względów klasowych, rasowych, majątkowych, religijnych;
- możności wybierania kandydatów na stanowiska publiczne i swobodzie dostępu do tych stanowisk, czy jakichkolwiek innych (poza wyrokiem sądowym pozbawiającym praw publicznych);
- suwerenności narodu (ludu) oznaczającej, że władza zwierzchnia, niezbywalna i niepodzielna, należy do zbiorowości społecznej żyjącej w granicach państwa;
- zasadzie reprezentacji – utożsamionej z delegowaniem uprawnień władczych na przedstawicieli obieralnych przez naród w wyborach powszechnych i działających pod jego kontrolą;
- uznaniu wyborów za główne źródło prawomocności władzy i konieczności cyklicznego potwierdzania legitymacji władzy w wyborach powszechnych;
- możności zrzeszania się w partie polityczne i wyboru między alternatywnymi ofertami piastunów władzy państwowej;
- odpowiedzialności rządzących przed rządzonymi – tworzeniu wyspecjalizowanych instytucji kontroli władzy mających w założeniu zapobiegać jej nadużyciom;
- podziale władz – wyrażającym ideę ograniczania rządu poprzez wzajemne kontrolowanie się ośrodków władzy oraz przez działalność zorganizowanej opozycji politycznej;
- wolności przekonań i wypowiedzi;
- instytucjonalnej ochronie praw obywatelskich – wyrażającej się w stwarzaniu formalnych zabezpieczeń obywateli przed nadmierną i nieuzasadnioną ingerencją władzy w ich sprawy.
Demokracja może być stopniowana - tzn. w danym ustroju politycznym faktyczny udział we władzy ogółu obywateli może być większy albo mniejszy. Np: w monarchii konstytucyjnej władza należy formalnie do króla, jednak rzeczywiste stosunki między królem a jego poddanymi reguluje konstytucja, która może w praktyce oddawać niemal całą władzę poddanym.
Demokracja na świecie
W zależności od stopnia spełniania zasad, ze 112 państw uchodzących formalnie w 2007 za demokratyczne:
- 28 kwalifikowało się do miana pełnych demokracji
- 54 do demokracji ułomnych (w tym Polska na 18 miejscu, wyższym w UE tylko od Bułgarii i Rumunii)
- 30 państw to systemy hybrydowe łączące cechy demokratyczne z autorytarnymi
Pozostałe 55 państw (ze 167 zbadanych) to reżimy autorytarne[7].
Spis treści
